Bijwerkingen

De fabrikant van een medicijn moet volgens de wet de belangrijkste bijwerkingen in de bijsluiter vermelden.

Aan de hand van die informatie kunnen artsen en apothekers, eventueel in overleg met patiënt, de voor- en nadelen van een medicijn tegen elkaar afwegen.

Vaak of zelden?
De bijwerkingen die in een bijsluiter staan, zijn gemeld door veel verschillende gebruikers. Het komt nooit voor dat één persoon last heeft van alle bijwerkingen. Er zijn bijwerkingen waar de helft van de gebruikers last van krijgt, maar een bijsluiter vermeldt ook bijwerkingen die maar bij één op de tienduizend mensen voorkomen, of die zelfs maar één keer gemeld zijn.

In veel bijsluiters staat bij elke bijwerking of die vaak voorkomt of zeldzaam is. Wordt dat in de bijsluiter van uw medicijn niet vermeld, dan kunt u die informatie vinden op deze site in de rubriek ‘Medicijnen`. Maar of ú last van een bijwerking zult hebben of niet, is natuurlijk niet te zeggen. Veel mensen hebben helemaal geen last van bijwerkingen.

Herzieningen
Sommige bijwerkingen worden ontdekt tijdens de ontwikkeling van een medicijn, andere komen pas aan het licht als het middel al op de markt is. Aan de hand van meldingen daarvan door artsen, apothekers en patiënten wordt de bijsluiter bijgewerkt. Het is dus belangrijk dat u een klacht waarvan u denkt dat het een bijwerking is, terwijl die niet als bijwerking in de bijsluiter staat, meldt bij uw arts, uw apotheker of direct bij Lareb.

Een medicijnfabrikant is wettelijk verplicht alle bijwerkingen bij de overheid te melden. Namens de overheid beoordeelt het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) of het medicijn voldoet aan de eisen die zijn gesteld aan de werkzaamheid en de veiligheid. Pas daarna wordt het medicijn toegelaten op de markt. Bij deze beoordeling wordt rekening gehouden met

  • de ernst van de aandoening waarvoor het middel is ontwikkeld. Als de ziekte zelf niet ernstig is, mag een medicijn geen ernstige bijwerkingen hebben;
  • de vraag of er al veilige middelen bestaan tegen deze aandoening. Als er al veilige medicijnen bestaan, is een nieuw middel met ernstige bijwerkingen niet gewenst.

Als een medicijn werkt bij een ernstige aandoening waartegen nog geen veilig middel bestaat, dan zal het College een bijwerking eerder aanvaardbaar vinden.
Ook als een medicijn al in de handel is, blijft men nog in de gaten houden of er misschien nieuwe bijwerkingen aan het licht komen.

Vrije verkoop
De overheid bepaalt ook welke medicijnen vrij mogen worden verkocht en welke alleen op recept verkrijgbaar zijn. Alleen als gebleken is dat de kans op bijwerkingen klein is en de bijwerkingen onschuldig zijn, kunnen medicijnen in de vrije verkoop komen.

Meldingen
Het Nederlands Bijwerkingen Centrum Lareb verzamelt alle meldingen over bijwerkingen van in Nederland verkrijgbare medicijnen. Zo kan Lareb bijhouden hoe vaak een bijwerking voorkomt bij een bepaald medicijn. Dit geeft een goed inzicht in de veiligheid van de medicijnen.

Als bepaalde bijwerkingen opvallend vaak voorkomen kan men aan de bel trekken. Naar aanleiding van zulke meldingen kan Lareb actie ondernemen. Al verschillende keren is de tekst van een bijsluiter aangepast. Er is zelfs wel eens een medicijn van de markt gehaald omdat het gevaarlijke bijwerkingen bleek te hebben.

Zelf een bijwerking melden
Vroeger konden alleen artsen en apothekers bijwerkingen aanmelden, maar sinds 2003 kunt u dat zelf ook doen. Als u een medische klacht ondervindt die u duidelijk in verband brengt met het gebruik van een medicijn, kunt u dat melden bij uw apotheker, uw arts of op de website www.lareb.nl. Op die site van het Lareb wordt antwoord gevraagd op verschillende vragen. Zo ontstaat een goed beeld van de situatie en van andere factoren die misschien belangrijk zijn. Na zo'n melding krijgt u per e-mail een persoonlijke reactie. Het spreekt voor zich dat Lareb alleen een goed overzicht kan krijgen als mogelijk bijwerkingen zoveel mogelijk worden gemeld. Zo werken we gezamenlijk aan een veiliger medicijngebruik in Nederland!

Andere ervaringen met medicijnen kunt u melden bij www.meldpuntmedicijnen.nl. Bijvoorbeeld dat een medicijn niet doet wat het moet doen, of dat het niet wordt vergoed, of dat u problemen heeft met de verpakking. U kunt op deze site ook bijwerkingen melden. Die worden dan doorgegeven aan Lareb.

Omgekeerde zwarte driehoek
Op sommige bijsluiters staat een omgekeerde zwarte driehoek met hierachter "Dit geneesmiddel is onderworpen aan aanvullende monitoring". Dit betekent dat het medicijn nog zorgvuldiger in de gaten wordt gehouden dan andere medicijnen. Dit betekent NIET dat het medicijn onveilig is. Het gaat dan vaak om medicijnen waarmee minder ervaring is. Of als er weinig gegevens zijn over het langdurig gebruik, bijvoorbeeld bij nieuwe medicijnen. Van deze medicijnen is het belangrijk dat u al uw bijwerkingen meldt. U kunt bijwerkingen melden bij uw apotheek, uw arts of op www.lareb.nl.

  • Kinderen en ouderen kunnen in sommige gevallen beter een lagere dosis krijgen dan volwassenen. Bij een hogere dosis is de kans op bijwerkingen groter.
  • Bij vrouwen die zwanger zijn of zwanger willen worden, kan een medicijn schade aanrichten bij het ongeboren kind.
  • Een zuigeling kan via de moedermelk het medicijn binnenkrijgen dat de moeder gebruikt en daar last of schade van ondervinden.

De bijsluiter geeft altijd informatie voor deze risicogroepen.

Kinderen

  • Van sommige medicijnen krijgen kinderen een dosering die is aangepast aan hun leeftijd of hun lichaamsgewicht. Anders krijgen ze er te veel van binnen en wordt de kans op bijwerkingen groter.
  • Sommige medicijnen mogen alleen gegeven worden vanaf een bepaalde leeftijd. Andere zijn zelfs helemaal ongeschikt voor kinderen, bijvoorbeeld omdat ze de groei beïnvloeden.
  • Er zijn ook medicijnen waarvan men nog niet zeker weet of ze veilig zijn voor kinderen.

Ouderen

  • Met de jaren kan de werking van de lever en de nieren slechter worden. Daardoor blijft een medicijn langer in het lichaam. Dan kunnen zowel de werking als de bijwerkingen sterker worden.
  • Ouderen gebruiken vaak meer dan één medicijn. Hierdoor neemt de kans op bijwerkingen toe.

Zie ook het thema ‘Ouderen en medicijngebruik' op deze site.

Zwangere vrouwen/vrouwen die zwanger willen worden

  • Sommige medicijnen hebben invloed op de ontwikkeling van het ongeboren kind. Daarom wordt zeer streng gecontroleerd of een middel geen kwaad kan tijdens de zwangerschap. Als u zwanger bent, meld dat dan aan de voorschrijvende arts, en bij de apotheek als u medicijnen afhaalt. De apotheker adviseert u ook welke vrij verkrijgbare medicijnen u tijdens uw zwangerschap zonder problemen kunt gebruiken.
  • Als u medicijnen gebruikt en binnenkort zwanger wilt worden, kunt u het beste eerst overleggen met uw arts of apotheker. Zij weten of u uw medicijn zonder bezwaar kunt blijven gebruiken. Juist in de eerste weken van de zwangerschap kan een medicijn erg schadelijk zijn voor de vrucht.

Zie ook het thema ‘Zwangerschap, borstvoeding en medicijnen`.

Vrouwen die borstvoeding geven

  • Sommige medicijnen komen in de moedermelk terecht, zodat uw kind uw medicijn binnenkrijgt. Overleg met uw arts of apotheker welke medicijnen u veilig kunt gebruiken.

Zie ook het thema ‘Zwangerschap, borstvoeding en medicijnen`.

Sommige bijwerkingen zijn zeer zeldzaam, andere komen betrekkelijk vaak voor. Hieronder vindt u informatie over de meest voorkomende bijwerkingen.

Maag- en darmklachten

  • De meeste medicijnen bevatten ingewikkelde chemische verbindingen. Soms weet ons spijsverteringsstelsel daar geen raad mee. Het gevolg is bijvoorbeeld misselijkheid, buikpijn of diarree. Het lichaam heeft tijd nodig om te wennen aan het medicijn; daarna gaan de klachten meestal over.
  • Maagklachten zijn vaak te voorkomen door een medicijn tijdens of vlak na de maaltijd in te nemen. Vraag bij de apotheek wat het beste tijdstip is voor het innemen van uw medicijn. Sommige middelen moeten voor een goede werking nl. op een nuchtere maag worden ingenomen. Dit staat dan altijd op het etiket. Als de klachten lang aanhouden of erger worden, kunt u beter uw arts of apotheker raadplegen.

Hoofdpijn en duizeligheid

  • Een medicijn kan werken op het zenuwstelsel of de hersenen. Daardoor kunnen bijwerkingen ontstaan zoals hoofdpijn of duizeligheid. Dit gaat vaak over als het lichaam aan het medicijn gewend is geraakt. Als de klachten ernstig zijn of lang aanhouden, kunt u het beste overleggen met uw arts of apotheker.

Overgevoeligheid en allergie

Allergie voor medicijnen is vooral bekend bij antibiotica, maar op vrijwel alle medicijnen kan iemand overgevoelig reageren.

  • Bij allergie ontstaan vaak verschijnselen als uitslag, bultjes of jeuk. Ook kan er benauwdheid optreden, en soms zelfs ernstige reacties waarbij een zwelling van het gezicht, lippen, mond, tong of keel optreed. Raadpleeg uw arts bij een sterke allergische reactie.
  • Een allergische reactie kan optreden als u een medicijn voor het eerst gebruikt, maar ook pas na enige tijd.
  • Als u overgevoelig bent voor een medicijn, meld dat dan bij uw arts en bij de apotheek. In de apotheek wordt deze informatie in de computer opgeslagen. Als u een nieuw medicijn komt halen, wordt automatisch gecontroleerd of het geen problemen voor u zal opleveren.

Gewenning en verslaving
Men kan aan medicijnen gewend raken en zelfs verslaafd. Gewenning betekent dat u een steeds hogere dosis van een medicijn nodig hebt voor hetzelfde effect.
Verslaving betekent dat u (vooral geestelijk) afhankelijk bent geworden van een medicijn. Zonder het middel voelt u zich niet lekker.

Middelen waarbij gewenning of verslaving kan optreden, zijn onder andere:

  • sterke pijnstillers
  • slaapmiddelen
  • kalmerende middelen

Hoe langer u dergelijke medicijnen gebruikt, hoe groter de kans op gewenning of verslaving. Daarom mag een arts ze alleen voor een bepaalde tijd voorschrijven.
Kunt u niet meer buiten een medicijn, en wilt u er toch vanaf? Overleg dan met uw arts. Ineens stoppen geeft meestal vervelende klachten. Bij de meeste middelen is het ‘t beste langzaam te minderen.

Wisselwerking tussen medicijnen
Als iemand een aantal medicijnen tegelijk gebruikt, kunnen er ongewenste wisselwerking optreden, bijvoorbeeld

  • een versterking of verzwakking van de werking van een van de gebruikte medicijnen
  • een versterking van een bijwerking van een van de medicijnen
  • een bijwerking die niet voorkomt bij elk middel afzonderlijk, maar wel bij de combinatie

Uw apotheker kan controleren of de combinatie van medicijne die u gebruikt, risico oplevert.

  • Zorg daarom altijd dat uw eigen apotheek weet welke medicijnen u gebruikt. Dus ook middelen die tijdens de vakantie of in het weekend door een andere apotheek zijn afgeleverd. En ook vrij verkrijgbare medcijnen die u bij de drogist hebt gehaald.
  • Gebruik geen receptmedicijnen van iemand anders. Ook dan weet uw apotheker immers niet wat u slikt en kunnen er ongewenste wisselwerkingen optreden.

www.lareb.nl
Het Nederlands Bijwerkingen Centrum Lareb heeft een website voor het melden van bijwerkingen van medicijnen.

www.meldpuntmedicijnen.nl
Opvallende ervaringen met uw medicijnen kunt u melden op het digitale Meldpunt Medicijnen. Deze site is een samenwerking van verschillende partijen, waaronder het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik en verschillende patiëntenorganisaties. U kunt terecht met klachten over de werking of bijwerking van uw medicijn, of bijvoorbeeld over de verpakking of toedieningsvorm.